|
„To było gniazdo niepodległej Polski – Rapperswil – nad jeziorem, w uroczym zamku…”
(Jerzy Odrowąż-Pieniążek)
Wielkanoc w Pułtusku
Członkowie Towarzystwa Rapperswilskiego i Polskiego Towarzystwa Archiwalnego oraz ich sympatycy z okazji Wielkanocy spotkali się na zamku w Pułtusku.
Zwiedziliśmy także Archiwum Państwowe w Pułtusku, które mieści się w dawnym kościele NMP z XVI wieku. Krążą słuchy o ukazującym się w Archiwum duchu żołnierza szwedzkiego z XVII wieku, który pokutuje za swoje grabieże i rozboje. O dziwo, duch objawił się także nam (potem okazało się, że był przebrany archiwista).
Wystawa „Obok. Polska – Niemcy.1000 lat historii w sztuce” w Martin-Gropius-Bau w Berlinie
W dniach 6 – 8 stycznia 2012 r. pracownicy Archiwum PAN, członkowie Towarzystwa Rapperswilskiego i Polskiego Towarzystwa Archiwalnego wzięli udział w wycieczce do Berlina, której celem było zwiedzenie wystawy „Obok. Polska – Niemcy. 1000 lat historii w sztuce” obrazującej tysiącletnie wzajemne stosunki polsko-niemieckie. W 19 salach zostało zaprezentowanych ok. 800 eksponatów, od historii św. Wojciecha po współczesne dzieła tej miary artystów co Edward Dwurnik czy Wilhelm Sasnal. Na wystawie znalazły się także rękopisy Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – poprzednika Polskiej Akademii Nauk.
W drodze do Berlina zwiedziliśmy Bibliotekę Kórnicką PAN. Dzięki uprzejmości kierownik Archiwum p. Katarzynie Woźniak obejrzeliśmy starodruki i rękopisy tej miary, co list króla Jana III Sobieskiego czy rękopis „Pani Twardowska” A. Mickiewicza.
Jednym z celów naszej wycieczki było zwiedzenie Collegium Polonicum w Słubicach . Jest to wspólna placówka partnerskich uniwersytetów: Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Europejskiego Viadrina we Frankfurcie nad Odrą. Przyjął nas dyrektor administracyjny uczelni, p. Krzysztof Wojciechowski, który ze swadą opowiadał o historii powstawania Collegium Polonicum. Mogliśmy obejrzeć także archiwum uczelni, które powstało w 2001 r., kiedy to wybitny tłumacz literatury polskiej na język niemiecki Karl Dedecius przekazał swoją spuściznę. Archiwum posiada jeszcze 2 cenne spuścizny: tłumacza Henryka Beresce i niemieckiego badacza twórczości i działalności J. Korczaka – Ericha Dauzenrotha. Wszystkie zespoły są uporządkowane i skatalogowane, dostępne w formie elektronicznej w sieci internetowej.
W drodze powrotnej do Warszawy zwiedziliśmy Frankfurt nad Odrą, miasto uniwersyteckie od 1506 r. Zaimponowała nam Biblioteka Viadriny ze swoimi 660 tys. książek, posiadająca wolny dostęp do półek bibliotecznych. Viadrina stara się odtworzyć zasób swojej biblioteki taki jaki miała w momencie przeniesienia uniwersytetu do Wrocławia na początku XIX wieku. Jest to możliwe dzięki zachowanym katalogom bibliotecznym.
Archiwum w Collegium Polonicum:
 
Wigilia członków Towarzystwa Rapperswilskiego i Polskiego Towarzystwa Archiwalnego
W dniu 10 grudnia 2011 roku w gościnnych progach Muzeum w Łowiczu odbyła się wigilia obu naszych Towarzystw. Wysłuchaliśmy prelekcji Grzegorza Bednarka „Szlaki św. Jakuba w Polsce i w Europie” oraz kolęd zespołu ”Ksinżoki”. Tradycyjną , łowicką wieczerzę wigilijną przygotowywało nam Koło Gospodyń Wiejskich ze Strzelcewa pod Łowiczem. Było jak zawsze w Łowiczu ciekawie i miło, co widać na fotografiach.
Serce Tadeusza Kościuszki
Tadeusz Kościuszko zmarł w Solurze 15 października 1817 r. w domu rodziny Zeltnerów, u których mieszkał. Zwłoki Naczelnika zostały zabalsamowane i złożone w krypcie kościoła Jezuitów w Solurze. Serce natomiast – zgodnie z wolą Zmarłego – dostała młodziutka Emilia Zeltner. Kiedy Emilia wyszła za mąż za włoskiego hrabiego Morosini z Mediolanu, urnę z sercem zabrała ze sobą. Umieściła ją w kaplicy rodzinnej w Varese k. Mediolanu. W latach 90-tych XIX w. Muzeum Polskie w Rapperswilu podjęło starania o uzyskanie pamiątkowej urny. Dzięki poparciu słynnego kompozytora włoskiego Giuseppe Verdiego córki Emilii zgodziły się przekazać serce Kościuszki Muzeum Polskiemu . W 1896 r. serce Naczelnika zostało złożone w mauzoleum w Wieży Prochowej na zamku w Rapperswilu. W 1927 r. zbiory Muzeum Polskiego wraz z sercem Kościuszki przewieziono do Warszawy. Urnę umieszczono na Zamku Królewskim, gdzie spoczywała do wybuchu II wojny światowej. We IX 1939 r. serce Kościuszki zostało wyniesione z Zamku i ukryte w skarbcu katedry św. Jana. W 1945 r. cudownie odnalezione w ruinach katedry spoczęło w kościele karmelitów w Warszawie, później w Muzeum Narodowym, a w 1984 r. powróciło do Kaplicy Zamku Królewskiego.
Delegacja Towarzystwa Rapperswilskiego z prezes Hanną Krajewską odwiedziła pałac w Varese, w którym przechowywana była urna z sercem Kościuszki. Obecnie w pałacu mieści się prefektura prowincji Varese. Mimo późnej pory strażnicy wpuścili nas do pałacu, odszukali naczelnik wydziału kultury, która znała historię serca Kościuszki. „Ale serca tam już nie ma!” – poinformowała nas. Poleciła jednak strażnikom zaprowadzić nas do ogrodu, w którego zakątku znajduje się na cokole kopia urny, a obok niej tablice informacyjne z biografią Kościuszki w języku włoskim i angielskim. Sam pałac zwany Villa Recalcati wybudowany w stylu baroku był letnią rezydencją arystokratycznej rodziny Recalcati z Mediolanu. W 1829 r. zakupił go hrabia Morosini żonaty z Emilią Zeltner. W 1872 r. jego spadkobiercy przekształcili pałac w jeden z najbardziej luksusowych hoteli włoskich w Grand Hotel Excelsior, który został zlikwidowany w 1927 r. Od 1931 r. pałac stał się własnością prowincji Varese. Pałac otacza romantyczny ogród, pełen palm, drzew cytrusowych, kwiatów, grot, fontann i rzeźb. Po okresie długich zaniedbań w 1997 r. pałac i park zostały wyremontowane i powróciły do dawnej świetności.
Odznaczenie Anny Buchmann Złotym Miłorzębem za zasługi dla archiwistyki
14 września 2011 r. podczas Stałej Konferencji muzeów, bibliotek i archiwów na Zachodzie dyrektor Muzeum Polskiego w Rapperswilu Anna Buchmann została odznaczona nagrodą Polskiego Towarzystwa Archiwalnego – Złotym Miłorzębem. Statuetkę Złotego Miłorzębu wręczyła prezes Towarzystwa – Hanna Krajewska. Anna Buchmann uratowała od zniszczenia i zapomnienia dokumenty znajdujące się w Muzeum i stworzyła archiwum, na zasób którego składają się m.in. 52 spuścizny rękopiśmienne takich osób jak J. Mackiewicz czy J. Stempowski.
IN MEMORIAM
“może napiszę kiedyś
krótką inskrypcję jednego życia
o snach zapomnianych o marzeniach wolnych
i o naszej głuchej bezradności
w smudze cienia”
(I.Wojtas-Voy)
Iwona Wojtas-Voy (1954 – 2011)
W sierpniu b.r. zmarła w Rapperswilu wieloletnia przyjaciółka Muzeum Polskiego, malarka, poetka – Iwona Wojtas-Voy.
Iwona Wojtas-Voy ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Pięknych w Gdańsku. Debiutowała w Gdańsku poetycką audycją radiową ”Cichutkie drgania”. Publikowała w „Poezji”, „Kulturze”, „Więzi” i „Studium”. Była komisarzem generalnym wystaw towarzyszących I Zjazdowi „Solidarności” w Gdańsku.
Od 1981 r. na emigracji we Francji, gdzie pracowała charytatywnie w Biurze Krajowym „Solidarności” w Paryżu. Od końca lat 80-tych mieszkała w Niemczech, później w Szwajcarii.
Brała udział m.in. w kolejnych wystawach paryskiego Salonu Jesiennego, Salonu Sztuki Sakralnej w Metz, w austriackiej wystawie sztuki digitalnej w Linz, w Genewie (Europ’art 2003), Zurychu (5.Art International 2003) i w Antwerpii ( Kunstevent).
W 2003 r. ukazał się tomik jej wierszy „Poezje”.
Cześć Jej Pamięci!
SPOTKANIE ŁOWICKO – RAPPERSWILSKIE
W dniu 4 czerwca 2011 r. członkowie i sympatycy Towarzystwa Rapperswilskiego wzięli udział w spotkaniu w Muzeum w Łowiczu. Celem spotkania była wystawa pokazująca zbiory z Muzeum Polskiego w Rapperswilu znajdujące się w Muzeum w Łowiczu.
W Muzeum w Łowiczu znajduje się około 1000 eksponatów z Muzeum Polskiego, w tym ok. 160 medali, 700 monet, 100 obrazów i grafik. W jaki sposób zbiory te trafiły do Łowicza?
Po II wojnie światowej komunistyczne władze Polski próbowały przekształcić Muzeum Polskie w Rapperswilu w placówkę propagującą marksizm-leninizm. W tej sytuacji władze miejskie Rapperswilu w 1949 r. wypowiedziały umowę dzierżawną. Po procesie w szwajcarskim Sądzie Najwyższym Muzeum otrzymało nakaz opuszczenia zamku. Zbiory przewieziono do kraju w lutym 1952 r. i zapewne zostały zdeponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie, skąd w 1953 r. trafiły do Łowicza.
Na wystawie w Muzeum w Łowiczu zaprezentowane zostały najcenniejsze z nich, a więc obraz J. Chełmońskiego „Krajobraz z jeziorkiem w lesie” z 1899 r., obraz R. Malczewskiego „Pejzaż górski” z lat 20-tych XX wieku, rysunek „Rybak” L. Wyczółkowskiego oraz drzeworyt Wł. Skoczylasa „Macierzyństwo”. Na wystawie znalazły się także medale (XVII – XX wiek), monety i odznaczenia wojskowe. Obejrzeć można było także ołtarz polowy Wincentego Flaka z 1935 r. i model statku Batory. Pamiątką po żołnierzach 2 DSP internowanych w Szwajcarii były roczniki wydawanej przez nich gazety „Goniec Obozowy” z lat 1940 -1945. Nie zabrakło i archiwaliów – widokówek Rapperswilu z XIX-XX wieku.
W spotkaniu wzięli udział władze Łowicza i powiatu, członkowie Łowickiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Stowarzyszenia Twórców Ludowych, ks. kustosz skarbca katedralnego. Obecny był także I Zastępca Ambasadora Szwajcarii. Spotkanie uatrakcyjnił występ Dziecięco-Młodzieżowego Zespołu Ludowego „Koderki” (nazwa zespołu pochodzi od słowa „kodry”, które oznacza kolorową, prostokątną wycinankę łowicką). Dzieci w pięknej i kolorowej oprawie łowickich strojów tańczyły i śpiewały z temperamentem i wdziękiem.
Regionalny poczęstunek przygotowany został przez Koło Gospodyń Wiejskich ze Strzelcewa pod Łowiczem. A jedzenie łowickie jest pyszne – o czym goście mogli się przekonać.
Następnym punktem spotkania była wizyta w niedalekiej Żelazowej Woli, w dworku urodzin Fryderyka Chopina, gdzie członkowie Towarzystwa Rapperswilskiego uczestniczyli w Pierwszym Interaktywnym Koncercie Chopina. Wydarzenie to było transmitowane na cały świat za pomocą stacji telewizyjnych, serwisu internetowego You Tube oraz Facebook (całość: www.transmisjeonline.pl/chopinwzelazowejwoli ). Koncert został przygotowany przez młodzież z Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia w Sochaczewie. Tę część spotkana zawdzięczamy Fundacji Światowe Centrum Dydaktyczne w Żelazowej Woli – Miejscu Urodzin Fryderyka Chopina oraz władzom powiatu sochaczewskiego.
Na pewno nie było to ostatnie spotkanie z gościnnymi mieszkańcami i władzami Łowicza i Sochaczewa.
 
Spektakl „Bodo – „Pieśniarz Warszawy” w Teatrze Polskim!
19 grudnia 2010 członkowie Towarzystwa Rapperswilskiego byli w Teatrze Polskim na spektaklu o Eugeniuszu Bodo, jednym z najpopularniejszych polskich aktorów XX-lecia międzywojennego. Mimo, że Eugeniusz Bodo był Szwajcarem z pochodzenia, zrobił karierę w Polsce.
Spektakl jest muzyczną opowieścią o Eugeniuszu Bodo, ułożoną z największych szlagierów przedwojennego kina i kabaretu. W rolę Bodo wcielił się Marek Rawski, partneruje mu Ewa Makomaska, reżyseruje Alicja Choińska.
Więcej na temat Eugeniusza Bodo zobacz ”Rapperswiliana”.
W dniu 11 grudnia 2010 r. odbyło się wspólne Spotkanie Wigilijne członków Towarzystwa Rapperswilskiego i Polskiego Towarzystwa Archiwalnego.
     
Konferencja jubileuszowa z okazji 140 lat Muzeum Polskiego w Rapperswilu w dniach 21-23 października 2010 r.
Ze Szwajcarii do Polski – 140 lat Muzeum Polskiego w Rapperswilu
W dniach 21 – 23 października 2010 r. w Muzeum Polskim w Rapperswilu odbyła się jubileuszowa konferencja naukowa „Ze Szwajcarii do Polski – 140 lat Muzeum Polskiego w Rapperswilu”. Konferencja ta została przygotowana przez Muzeum Polskie w Rapperswilu we współpracy ze Stowarzyszeniem Wspólnota Polska w Warszawie.
Była to kolejna konferencja w cyklu ”Duchowe źródła nowej Europy”. Wzięli w niej udział historycy, historycy sztuki, literatury, slawiści, socjolodzy z Polski , Szwajcarii i Niemiec. Wśród gości zaproszonych był Ambasador RP w Szwajcarii Jarosław Starzyk, Konsul RP w Monachium Elżbieta Sobótka, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Franciszek Gryciuk, Sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa Andrzej Kunert, Dyrektor Departamentu Dziedzictwa Kulturowego w Ministerstwie Kultury Jacek Miler oraz Prezydent Gminy Grodzkiej w Rapperswilu Matthias Mächler. Towarzystwo Rapperswilskie reprezentowała prezes Hanna Krajewska i trzech członków Zarządu.
Tematem wygłaszanych referatów była historia powstania i dzieje Muzeum Polskiego w Rapperswilu oraz Szwajcaria – jako miejsce emigracji Polaków w XIX i XX wieku. Referat „Pokłosie stypendiów rapperswilskich” wygłosiła prezes Hanna Krajewska.
Drugi dzień obrad poświęcony był 70-letniej rocznicy internowania polskich żołnierzy w Szwajcarii. Rodziny internowanych (w tym Claude Janiak – członek szwajcarskiego senatu) otrzymali najnowszą książkę o internowanych ”Żołnierzy polscy internowani w Szwajcarii 1940 -1945” w języku polskim i niemieckim. Wyświetlony został także film dokumentalny, wypożyczony z archiwum w Bernie, o wkroczeniu żołnierzy 2 D.S.P. do Szwajcarii w 1940 r. W uroczystości udział wziął syn gen. Prugara-Ketlinga – Zbigniew oraz Prezes Krajowego Związku Żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie płk Włodzimierz Cieszkowski.
Na zakończenie konferencji w Wielkiej Sali Rycerskiej Zamku odbył się koncert Poetic Jazz.
Konferencji towarzyszyła wystawa „Polska w Rapperswilu – Rapperswil w Polsce” zorganizowana przez Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy – Bibliotekę Główną Województwa Mazowieckiego, która na planszach pokazywała książki i dokumenty pochodzące z Biblioteki Rapperswilskiej. Zbiory te zostały uratowane z pożaru Centralnej Biblioteki Wojskowej we wrześniu 1939 r.
Jak przystało na Jubilata Muzeum otrzymało liczne dary. Od Ministerstwa Kultury – Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis, od Towarzystwa Rapperswilskiego – portret dyrektor Anny Buchmann, namalowany przez Paulinę Kopestyńską, od Haliny i Aleksandra Menhardów z Monachium – obraz A. Wierusza-Kowalskiego „W drodze na jarmark”.
Ze Szwajcarii do Polski/Von der Schweiz nach Polen
Program konferencji
              
Festiwal Rapperswilski w Warszawie
Mija 140 lat od czasu, kiedy to hrabia Władysław Broel-Plater powołał do życia Muzeum Narodowe Polskie na zamku w Rapperswilu. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1927 r. zbiory z Muzeum wróciły do kraju, gdzie w większości uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej. Te, które ocalały z pożogi, można było obejrzeć w dniach 11 i 12 września 2010 r. w ramach Dni Muzeum Polskiego w Rapperswilu w dwunastu warszawskich instytucjach: Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Bibliotece Narodowej, Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy, Centralnej Bibliotece Wojskowej, Muzeum Historii Polski, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Muzeum Historycznym m.st. Warszawy, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, Muzeum Narodowym, Muzeum Wojska Polskiego, Szkole Głównej Handlowej i Zamku Królewskim.
Każda z wymienionych instytucji przygotowała w oparciu o swoje materiały i najczęściej w swojej siedzibie prezentację zbiorów raperswilskich, wystawy, wykłady, pokaz filmu „Serce Polski – Rapperswil”, koncerty, spotkania, sprzedaż okolicznościowych publikacji.
Archiwum Polskiej Akademii Nauk w swojej siedzibie w Pałacu Staszica wystawiło w szklanej butelce po śmietanie popioły spalonych książek rapperswilskich. Popioły te zachowały się w spuściźnie Stefana Vrtela-Wierczyńskiego.
Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy zaprezentowała wystawę „Polska w Rapperswilu – Rapperswil w Polsce” oraz ekspozycję książek opatrzonych pieczątką własnościową Muzeum Polskiego w Rapperswilu. Pokazano także fragmenty „Notatnika z Rapperswilu z 1895 roku” Bolesława Prusa. Na wyblakłych kartkach Notatnika możemy przeczytać różnego rodzaju uwagi pisarza: „ Na słupku na ulicy położyłem 5 centim. I leżą 2 dni” czy „Kamienica podobna do warszawskiej, różni się – okiennicami na dole, żaluzyjami, na wszystkich oknach”.
W Centralnej Bibliotece Wojskowej można było obejrzeć ekspozycję uratowanych wydawnictw XIX-wiecznych, oraz druków ulotnych, rękopisów, albumów fotograficznych poświęconych polskim żołnierzom internowanym w Szwajcarii podczas II wojny światowej.
Książki i czasopisma o tematyce historycznej, wydane w okresie międzywojennym obłożone w zielony papier i zaopatrzone w pieczątkę „Musee Polonais Chateau Rapperswil Suisse” przedstawiło Muzeum Historyczne m.st. Warszawy. W niektórych książkach zachowały się jeszcze oryginalne karty wypożyczeń.
Prezentację wybranych muzealiów i archiwaliów ze zbioru raperswilskiego przygotowało Muzeum Narodowe w Warszawie. Obecnie Muzeum Narodowe przechowuje około trzystu obrazów, miniatur, rysunków, rzeźb, fotografii, wyrobów rzemiosła artystycznego i archiwaliów (głównie korespondencji) związanych z Muzeum Polskim w Rapperswilu.
Również Muzeum Wojska Polskiego przedstawiło najciekawsze eksponaty z kolekcji raperswilskiej (militaria, pamiątki, dary żołnierzy internowanych na terenie Szwajcarii).
W Zamku Królewskim można było obejrzeć urnę z sercem Tadeusza Kościuszki, które w latach 1895 – 1927 spoczywało w rapperswilskim zamku oraz mieszkanie Stefana Żeromskiego – bibliotekarza z Rapperswilu.
Wszystkim tym wydarzeniom towarzyszył informator o Dniach Muzeum Polskiego w Rapperswilu, strona internetowa: www.festiwalrapperswilski.pl. Gości dowoził do poszczególnych instytucji specjalny autobus.
Dni Muzeum Polskiego zostały zainicjowane i przygotowane przez Towarzystwo Rapperswilskie. Projekt Towarzystwa zrealizowano w ramach zlecenia Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie opieki nad Polonią i Polakami zagranicą w 2010 r. Patronat nad obchodami Festiwalu Rapperswilskiego objęła Prezydent m.st. Warszawy Hanna Gron kiewicz-Waltz. W skład Komitetu Honorowego wszedł Ambasador Konfederacji Szwajcarskiej Benedict de Cerjat. W obchodach wziął udział prezydent Gminy Grodzkiej Rapperswilu Matthias Machler, członek Rady Miejskiej Max Berti oraz pracownicy i dyrektor Anna Buchmann z Muzeum Polskiego w Rapperswilu. Zaproszeni goście odwiedzili ul. Rapperswilską w Warszawie. Jest to krótka uliczka na Saskiej Kępie, o niskiej zabudowie, tonąca w zieleni, w pobliżu ulic Argetyńskiej i Brukselskiej. Niczym szczególnym się nie wyróżnia, ale która stolica europejska ma ulicą o takiej nazwie! Szwajcarscy goście powitani kwiatami przez delegację dzielnicy Pragi Południe i okolicznych mieszkańców z entuzjazmem fotografowali się na tle tabliczki z napisem „Rapperswilska”.
  
               
„To było gniazdo niepodległej Polski – Rapperswil – nad jeziorem, w uroczym zamku…”
(Jerzy Odrowąż-Pieniążek)
|
